THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÂY NHO HIỆN NAY TẠI NINH THUẬN

Cây nho được xác định là cây trồng chính trong cơ cấu cây trồng của địa phương tạo ra sản phẩm đặc thù lợi thế, có giá trị kinh tế cao.

  1. Sơ lược về tình hình sản xuất nho trên thế giới và Việt Nam

Nho là loại cây trồng có nguồn gốc rất sớm trên trái đất, các nhà khoa học đã kết luận rằng cây nho có cùng tuổi phát sinh với loại người. Nho được trồng trọt như một cây trồng chủ yếu vào thế kỷ thứ XI, XII sau công nguyên. Cho đến nay, cây nho đã được trồng trên cả 5 châu lục.

Tại Việt Nam, thông qua Trung tâm Khảo cứu Nông nghiệp Ninh Thuận (trước giải phóng), cây nho đã được du nhập vào nước ta từ Thái Lan, Nam Triều Tiên và Mỹ từ năm 1970. Sau năm 1975, do chưa có định hướng phát triển cây nho nên vườn tập đoàn giống nho đã bị chặt phá. Cho đến những năm 1980-1985, chỉ còn tồn tại 04 giống nho trong vườn cây ăn quả của Trung tâm Nghiên cứu Cây Bông Nha Hố là Red Cardinal, Ribier, Muscat de St. vallier và Alden.

Cho tới nay, thông qua nhiều nguồn khác nhau, cây nho đã được du nhập vào Việt Nam với số lượng giống khá lớn (trên 150 giống). Những giống này tập trung chủ yếu ở trong vườn tập đoàn của Viện Nghiên cứu Cây Bông và Phát triển nông nghiệp Nha Hố và Trung tâm Khuyến khích Phát triển kinh tế xã hội duyên hải Miền Trung –SEDEC (Bình Thuận). Tập đoàn giống nho này bao gồm cả các giống nho ăn tươi, nho rượu và nho dùng làm mứt.   

Tại Ninh Thuận, cây nho có tiềm năng cho năng suất rất cao, trên một hecta có thể thu hoạch được 30-40 tấn mỗi năm một cách ổn định nếu có đầu tư kỹ thuật phù hợp. Theo số liệu điều tra của Trung tâm nghiên cứu Bông Nha Hố (nay là Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố) thì cây nho vùng Ninh Thuận có năng suất dao động từ 20-60 tấn/ha/năm. Năng suất này có thể so sánh với các nước thuộc hàng năng suất cao trên thế giới, nhưng năng suất nho nước ta lại không ổn định do chưa được đầu tư kỹ thuật. Người nông dân sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm.

Năng suất nho cao hiện nay thường thu được từ những giàn nho có điều kiện thổ nhưỡng thích hợp và chủ hộ am hiểu kỹ thuật. Thực tế sản xuất ở nước ta cho thấy năng suất ở nhiều giàn nho đã vượt xa các nước có năng suất cao như Ấn Độ và ngay cả Hà Lan. Điều đó đảm bảo rằng khả năng của nước ta có thể sản xuất không những đủ số lượng nho phục vụ cho nhu cầu trong nước ngày càng cao mà còn xuất khẩu ra nước ngoài dưới dạng nho ăn tươi hoặc nho khô khi có cơ cấu giống phù hợp sản xuất.

Về việc sử dụng sản phẩm nho ở nước ta, quả nho dùng cho ăn tươi chủ yếu là giống Red Cardinal, ngoài ra còn có giống nho xanh NH01-48. Một số giống nho rượu khác như (Rubi Red, Chambourcin…) cũng được sản xuất nhưng diện tích chưa nhiều do thị trường tiêu thụ sản phẩm này còn hẹp.

 

  1. Thực trạng phát triển cây nho hiện nay ở Ninh Thuận

Cây nho ở Ninh Thuận đã từng nổi tiếng cả nước với cái tên sản vật gắn liền với địa danh: “Nho Ninh Thuận”, trên thực tế, cây nho đã làm giàu cho nhiều hộ nông dân trong tỉnh. Cây nho cũng đã được ngành nông nghiệp xác định là một trong những cây trồng chủ lực của tỉnh trong quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp.

Tuy nhiên, việc canh tác cây nho trong những năm qua có nhiều thăng trầm và thu nhập của người sản xuất nho chưa ổn định, đã ảnh hưởng không nhỏ đến người trồng nho.

Giai đoạn từ 1996-1998 diện tích cây nho phát triển mạnh, đạt cao nhất là 2.400 ha (năm 1998). Từ sau năm 1998, diện tích nho giảm mạnh. Đến sau năm 2000, diện tích chỉ còn khoảng 1.500 ha. Giai đoạn 2001-2005 diện tích có phục hồi nhưng rất ít (1.724 ha năm 2004), sau đó lại tiếp tục giảm. Đến năm 2009, diện tích nho chỉ còn 556,7 ha. Thông qua các chương trình, dự án hỗ trợ giống nho gốc ghép trực tiếp cho nông dân, trong thời gian gần đây, diện tích cây nho đã bắt đầu hồi phục. Tính đến 01/4/2014, diện tích nho có 727 ha (tăng 4,6% so với năm 2012), năng suất đạt 249,9 tạ/ha; sản lượng 16.965 tấn (tăng 7,5% so với năm 2012).

          Sự tăng giảm diện tích cây nho trong những năm qua có nhiều nguyên nhân tạo nên, trong đó đáng kể nhất là sự giảm sút khá mạnh về năng suất và chất lượng trái nho, trong khi đó người trồng nho vẫn phải đầu tư rất lớn, làm cho hiệu quả trồng nho không cao và cây nho không cạnh tranh được so với một số cây trồng khác như táo...

          Đi sâu vào tìm hiểu sự giảm sút về năng suất và chất lượng trái nho, chúng ta thấy một số vấn đề còn hạn chế cần được xem xét và giải quyết một cách cấp bách đối với quá trình canh tác cây nho hiện nay.     

  1. Về cơ cấu giống:

Cơ cấu giống còn rất đơn điệu, diện tích nho tại Ninh Thuận chủ yếu vẫn trồng giống nho đỏ Red Cardinal: 675 ha, các giống khác còn lại có diện tích không đáng kể khoảng 52 ha (NH 01-48, Black Queen, nho rượu…). Cơ cấu giống không đa dạng (93% diện tích nho được trồng giống nho đỏ Red Cardinal) không phát huy được tiềm năng và lợi thế về đất đai, khí hậu đối với cây nho. Mặt khác việc “độc canh” về giống thực sự là một hạn chế trong cơ cấu cây trồng và đặc biệt là khả năng rủi ro rất cao khi có dịch hại.

  1. Kỹ thuật canh tác:

2.1. Kỹ thuật sử dụng phân bón: chưa hợp lý.

Hiện nay hầu hết nông dân chưa tuân thủ quy trình khuyến cáo bón phân và cải tạo đất trồng nho của ngành Nông nghiệp đã khuyến cáo. Đa số nông dân vẫn bón phân theo cảm tính, đôi khi bón quá nhiều phân hóa học, làm tăng giá thành sản xuất, nhưng năng suất nho vẫn không tăng do bị giảm hiệu lực phân bón.

Việc sử dụng phân hóa học chưa hợp lý, chưa có cơ sở khoa học và quá lạm dụng phân hóa học (nhất là đạm - Ure, SA) đã làm chua và chai cứng đất trồng nho, làm mất cân đối dinh dưỡng trong đất và làm giảm vi sinh vật có lợi, khó thoát nước, bộ rễ nho phát triển kém, cây nho dễ bị nhiễm sâu bệnh, chất lượng quả giảm (màu sắc, độ ngọt), làm giảm giá trị thương phẩm của quả nho.

2.2. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV):

          Do mất cân bằng trong hệ sinh thái cây nho đã làm sâu bệnh ngày càng gia tăng, người trồng nho phải sử dụng rất nhiều loại thuốc BVTV. Hiện nay, số lần phun thuốc trừ sâu là khoảng 35-50 lần/vụ, đã làm tăng giá thành đầu tư. Việc lạm dụng thuốc hóa học đó đã làm cho môi trường ở vùng sản xuất nho ngày càng ô nhiễm. Dư lượng thuốc BVTV có thể còn tồn lưu trong trái nho, gây e ngại cho người tiêu dùng, đã làm cho giá trị thương phẩm của trái nho sản xuất tại Ninh Thuận chưa cao.

          2.3. Kỹ thuật chọn lựa đất trồng nho.

Cây nho thích hợp trồng trên đất khô, cao ráo, ẩm độ không khí thấp, ánh nắng nhiều. Cây nho cần nước tưới nhưng không chịu úng.

Tuy nhiên, hiện nay có khá nhiều diện tích nho lại được trồng trên những chân ruộng thấp, chân ruộng lúa kém thoát nước đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển bình thường của bộ rễ cây nho. Ở những chân ruộng này cây nho phát triển kém, bộ rễ yếu không cung cấp đủ dinh dưỡng nuôi cây, đa phần phải sử dụng nhiều phân bón lá.

Trong điều kiện canh tác như vậy, cây nho sẽ sinh trưởng và phát triển kém, bị sâu bệnh nhiều. Hơn nữa người sản xuất lại quá lạm dụng phân đạm, thuốc hóa học để giữ cây nho. Kết quả làm phá vỡ cân bằng sinh thái, dịch hại ngày càng nặng nề, phải phun thuốc quá nhiều nên dư lượng thuốc BVTV trên trái nho vượt ngưỡng cho phép.

          2.4. Mùa vụ

          Do điều kiện khí hậu nhiệt đới, cây nho được khai thác quanh năm, có thể lên đến 2,5 - 3 vụ/năm, đây là điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh phát sinh mạnh, gây thiệt hại nặng nề cho cây nho. Hơn nữa việc khai thác nhiều vụ/năm cây nho liên tục ở trạng thái sinh trưởng phát dục, hầu như không có thời gian sinh trưởng dinh dưỡng, gây ra khả năng mất cân bằng sinh trưởng trên cây nho đã làm suy kiệt sức khỏe cây nho, do đó cây nho không đủ dinh dưỡng để nuôi trái dẫn đến hiện tượng trái nhỏ không phát triển được, nho bị cầm màu..., năng suất đạt thấp. Đây cũng là yếu tố làm cho năng suất và sản lượng nho giảm mạnh trong những năm gần đây.

          Mặt khác, có nhiều nông dân không tuân thủ thời vụ cắt cành theo khuyến cáo của ngành nông nghiệp, đã tự ý cắt cành theo kinh nghiệm bản thân, đã gặp điều kiện thời tiết không thuận lợi (nắng nóng làm khô sáp bông, mưa lớn thối trái…) đã ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng nho. Những vụ thu hái trong mùa mưa, độ ẩm quá cao, nho bị bệnh thối nhũn, nứt trái…, chất lượng thấp, dễ bị rủi ro, mất mùa. Thực tế, trong vụ mưa người dân khai thác nho theo kiểu may rủi không chắc chắn.

 

  ĐỊNH HƯỚNG QUY HOẠCH PHÁT TRIỂN CÂY NHO

TỈNH NINH THUẬN ĐẾN NĂM 2020

 
   

 

 

  1. Định hướng Quy hoạch phát triển cây nho:
  2. Định hướng quy hoạch:

          Để khai thác lợi thế, tiếp tục mở rộng diện tích trồng nho ở những vùng có mức độ thích nghi cao, bao gồm nho ăn tươi và nho rượu. Trong đó, cần quan tâm mở rộng diện tích nho rượu phấn đấu đến năm 2015 có 10% và năm 2020 có 20% diện tích trồng nho rượu. Gắn với đầu tư phát triển công nghệ chế biến rượu vang nho, nho khô, sơ chế bảo quản nho ăn tươi đáp ứng nhu cầu thị trường…Phấn đấu đến năm 2020 tỷ trọng giá trị sản xuất từ cây nho chiếm 18-19% giá trị sản xuất trồng trọt, và chiếm 21- 22% giá trị sản xuất cây trồng chính.

          + Quy hoạch phát triển đến năm 2015 là 2,2 nghìn ha, năm 2020 ổn định 2,5 nghìn ha. Tập trung mở rộng trên những vùng đất có địa hình cao, thuộc vùng tưới Kênh Nam, Kênh Bắc, hồ Lanh Ra, Tà Ranh, Bầu Dôn, Tân Giang, Sông Biêu, đập Lâm Cấm. Cụ thể:

          - Huyện Ninh Phước: 1,7 nghìn ha (Phước Vinh, Phước Sơn, Phước Thái, Phước Hữu, Phước Dân, Phước Thuận.

          -  Huyện Thuận Nam: 250 ha, tại xã Phước Nam.

          - Thành phố Phan Rang- Tháp Chàm: 200 ha, phát triển tại Văn Hải, Thành Hải và Đô Vinh.

          - Huyện Ninh Hải: 160 ha, phát triển tại Khánh Hải, Xuân Hải và Vĩnh Hải.

          - Huyện Ninh Sơn: 140 ha, chủ yếu tại xã Nhơn Sơn.

          + Dự kiến thời kỳ 2011- 2020 năng suất tăng từ 1,7-1,8%/năm. Trong đó, giai đoạn 2011- 2015 tăng 0,8- 0,9%/năm, giai đoạn 2016-2020, tăng 2,5 – 2,6%/năm.   

          (kèm theo bảng chi tiết về diện tích, năng suất sản lượng nho tại phụ lục 1)

 

  1. Diện tích vùng đất thích nghi phát triển cây nho:

(Xem chi tiết bảng tổng hợp diện tích đất theo mức độ thích nghi với cây nho)

TT

Địa phương

Số xã đánh giá

S1

S2

S3

N

1

TP. PR-TC

6

284

322

33

279

2

Ninh Sơn

2

156

196

414

2.227

3

Bác Ái

1

0

0

0

1.140

4

Ninh Hải

6

0

313

1.404

2.846

5

Thuận Bắc

3

0

175

285

1.549

6

Ninh Phước

9

1.793

1.383

1.607

2.985

Tổng cộng

 

2.233

2.214

3.458

8.337

Ghi chú:         S1: Rất thích hợp trồng nho.   

S2:  Thích hợp trung bình trồng nho.

S3: Ít thích hợp trồng nho – cần đầu tư cao.  

N: Không thích hợp trồng nho.        

 

  1. Giải pháp thực hiện Quy hoạch phát triển cây nho:

Cây nho được du nhập vào Việt Nam và được đánh giá là rất phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ở Ninh Thuận. Cây nho được xác định là cây trồng chính trong cơ cấu cây trồng của địa phương tạo ra sản phẩm đặc thù lợi thế, có giá trị kinh tế cao. Sản phẩm của cây nho tham gia thương mại ở 3 dạng sản phẩm (ăn tươi, sấy khô, nguyên liệu chế biến vang-nước uống). Trong quy hoạch của ngành nông nghiệp giai đoạn 2011-2020, xác định phát triển cây nho là một trong những cây trồng chính góp phần nâng cao giá trị/đơn vị diện tích canh tác, mang lại hiệu quả thu nhập cho người nông dân. Tuy nhiên, so với tiềm năng về đất đai phù hợp phát triển cây nho hiện có còn rất khiêm tốn (tính đến ngày 01/4/2014), diện tích cây nho của tỉnh là 727 ha. Trong đó: cây nho rượu có 2,8 ha, chiếm 0,38%. Để khai thác lợi thế cần tiếp tục mở rộng diện tích trồng nho ở những vùng không bị ngập úng vào mùa mưa. Tập trung nghiên cứu tuyển chọn những giống nho mới chất lượng cao có khả năng kháng sâu bệnh thay thế những giống hiện nay, phát triển giống nho rượu. Để đạt được mục tiêu, định hướng quy hoạch đặt ra cần tập trung thực hiện một số giải pháp chủ yếu để đảm bảo phát triển bền vững về cây nho của tỉnh. Cụ thể như sau:

          - Các địa phương có đất được quy hoạch trồng nho cần phối hợp chặt chẽ với ngành Nông nghiệp và PTNT, các ngành liên quan tổ chức triển khai thực hiện nghiêm túc quy hoạch đã được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 693/QĐ-UBND ngày 29/3/2013 về việc Phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển ngành Nông, Lâm nghiệp và Thủy sản tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 2011-2020.

          - Đẩy mạnh đầu tư nghiên cứu, chọn tạo những giống nho mới (nho ăn tươi, nho rượu) có sức đề kháng sâu bệnh, năng suất cao, chất lượng tốt cung cấp kịp thời cho sản xuất. Nghiên cứu hoàn thiện và chuyển giao quy trình kỹ thuật canh tác phù hợp với cho từng giống nho theo hướng VietGAP để tạo ra sản phẩm đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường và giữ vững chỉ dẫn địa lý “nho Ninh Thuận” đã được bảo hộ.

          - Đầu tư đào tạo về kỹ thuật canh tác cây nho cho người nông dân từ các lớp khuyến nông và các mô hình trình diễn tại các địa phương thông qua các chương trình, dự án khuyến nông; dự án Quy hoạch vùng sản xuất nho an toàn tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 2010-2020 thuộc Dự án Nâng cao chất lượng, an toàn sản phẩm nông nghiệp và Phát triển Chương trình khí sinh học (QSEAP) đã được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 1555/QĐ-UBND ngày 13/8/2012.

          - Khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực trồng, công nghệ chế biến rượu vang nho, nho khô và nước giải khát để nâng cao giá trị, để tiêu thụ hết sản phẩm nho cho nông dân.

          - Phối hợp với các ngành, tổ chức thành lập mới, củng cố các Hợp tác xã, Tổ hợp tác, liên minh sản xuất và hộ nông dân trồng nho theo tiêu chuẩn VietGAP để nâng cao giá trị thu nhập, gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới; liên kết chặt chẽ và đảm bảo lợi ích 4 nhà giữa các doanh nghiệp, nhà nước, nhà khoa học và nhà nông.

          - Thực hiện các chính sách đất đai, ưu tiên hỗ trợ giải quyết các thủ tục về đất đai cho những vùng sản xuất tập trung (cấp đất, cho thuê đất, nâng mức hạn điền, ...). Lồng ghép chương trình, dự án để đầu tư, hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng các vùng sản xuất tập trung, các cơ sở sơ chế biến, hỗ trợ giống mới; phân bón; thuốc BVTV, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho những vùng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP.

          - Đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu các sản phẩm từ cây nho Ninh Thuận để mở rộng thị trường.

                                               

            SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

 

 

Trò chuyện cùng chúng tôi