THỰC TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN VANG NHO NINH THUẬN (Sở Công Thương tỉnh Ninh Thuận)

Các giống nho chuyên làm rượu, hiện trên địa bàn tỉnh diện tích trồng khá ít. 

Ninh Thuận là một tỉnh ở cực Nam Trung Bộ, có điều kiện đất đai và khí hậu với đặc trưng khô và nóng, ẩm, thích hợp cho cây nho sinh trưởng, phát triển, cho năng suất cao và là một trong những cây trồng chủ lực của tỉnh mang lại hiệu quả kinh tế cao. Cây nho được du nhập vào Ninh Thuận từ những năm 1960 và được sản xuất thành sản phẩm hàng hóa vào những năm 1980. Nơi đây đã hình thành một vùng nho điển hình và tập trung lớn nhất Việt Nam, là nơi duy nhất có thể phát triển cây nho do có điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng thích hợp.

          Nói đến đặc sản của tỉnh Ninh Thuận, nhiều người nghĩ ngay đến cây nho mà trái nho của nó đã làm ra các sản phẩm đặc thù: rượu vang nho, mật nho, các sản phẩm từ nho,…. Những đặc sản nổi tiếng này đã đem lại nguồn thu nhập đáng kể, góp phần cải thiện đời sống người dân. Thế nhưng, ngoài lợi thế về sự nổi tiếng ấy, rượu vang nho Ninh Thuận còn có nhiều khó khăn, thách thức trên con đường phát triển.

          Theo quy hoạch của ngành nông nghiệp đến năm 2015 diện tích trồng nho 2.000 ha, nhưng những năm gần đây diện tích nho có xu thế giảm, năm 2010 so với năm 2000 diện tích trồng nho giảm 1.051 ha, sản lượng giảm 4.186 tấn.

Tuy nhiên, từ năm 2012 bắt đầu tăng trở lại, có diện tích trồng khoảng 700 ha, sản lượng đạt khoảng 15.800 tấn, năm 2013 đạt 727 ha, năng suất 249,9 tạ/ha, sản lượng đạt 16.965 tấn, chất lượng nho không thua kém nho ở vùng ôn đới của một số nước. Ngoài việc đưa trái nho đi bán khắp các nơi, các vựa nho của tỉnh mỗi năm giữ lại khoảng 2.500 - 3.000 tấn nho nguyên liệu để chế biến từ 1,8 đến 2 triệu lít rượu nho (không kể hàng năm nho Ninh Thuận cung cấp cho nhu cầu chế biến vang nho ở Đà Lạt 1.500 tấn nho ăn quả qua hệ thống thương lái).

Đối với các giống nho chuyên làm rượu, hiện trên địa bàn tỉnh diện tích trồng khá ít, gồm các cơ sở như : DNTN Sản xuất Thương mại và Dịch vụ Đại Phương  0,27 ha; Trung tâm giống cây trồng, vật nuôi 1,46 ha. Về số lượng giống nho làm rượu, hiện có trên dưới 20 giống đang trồng thực nghiệm để nghiên cứu tính thích nghi, chỉ có từ 2 đến 3 giống đang được trồng đại trà.

          Hoạt động đầu tư chế biến rượu vang nho tại tỉnh Ninh Thuận thông qua tình hình một số dự án:

          -Năm 2006 Công ty sản xuất kinh doanh tổng hợp Ninh Thuận đã góp vốn cùng với nhà đầu tư nước ngoài thành lập Công ty liên doanh xây dựng nhà máy chế biến rượu vang nho lấy tên là Công ty Aliied Domecq Ninh Thuận từ tháng 12/2006, công suất 25 triệu lít/năm, vốn đầu tư 40,656 tỷ đồng. Đến tháng 7/2007 chuyển đổi thành Công ty TNHH Diageo Việt Nam. Sau thời gian hoạt động đã chuyển nhượng phần vốn nhà nước cho Công ty Vast Fund Limited. Trong những năm gần đây, Công ty TNHH Diageo không tổ chức sản xuất mà chủ yếu nhập rượu nguyên liệu về đóng chai và xuất bán ra thị trường và hiện nay đã chuyển nhượng tài sản dự án Nhà máy Rượu vang nho tại phường Bảo An cho Công ty TNHH Đồ uống Phan Rang. Hiện công ty đang trong giai đoạn hoàn chỉnh thiết bị; nghiên cứu, chọn giống nho phù hợp để phát triển thành vùng nguyên liệu cho dự án; trước mắt sẽ nhập khẩu nước cốt nho về đóng chai (công suất 200.000 lít/năm) để thăm dò thị trường, sang giai đoạn 2 sẽ đưa vào sản xuất đến công suất 1,0 triệu lít/năm.

          - Công ty cổ phần Vang Thăng Long đầu tư vào tháng 9/2005 và hoàn thành đưa nhà máy chế biến rượu vang nho vào hoạt động năm 2008 tại Cụm công nghiệp Thành Hải (Thành phố Phan Rang- Tháp chàm) với dây chuyền sản xuất theo công nghệ châu Âu, công suất thiết kế 2 triệu lít/năm, tổng vốn đầu tư hơn 33,8 tỉ đồng. Bước đầu đã tiến hành một số công đoạn sơ chế ép lấy dịch quả cung cấp cho công ty mẹ ở Hà Nội. Tuy nhiên, do không thực hiện được dự án vùng nho chuyên canh 100 ha cung cấp nguồn nguyên liệu cho sản xuất nên nhà máy hoạt động không hiệu quả và ngừng hoạt động từ năm 2011.

          - Tháng 5/2009, UBND tỉnh đã cấp Giấy chứng nhận đầu tư cho Dự án Resort Spa nho-Trang trại trồng nho- Nhà máy rượu vang nho Ninh Thuận (công suất thiết kế 1 triệu lít/năm tại thôn Mỹ Hòa, xã Vĩnh Hải, huyện Ninh Hải), hiện nay dự án tiến hành đầu tư phần Resort Spa nho, đang lựa chọn vùng đất để đầu tư trang tại nho, chưa xây dựng nhà máy rượu vang nho.

          -Về doanh nghiệp sản xuất chế biến rượu nho: Doanh nghiệp tư nhân Sản xuất Thương mại và Dịch vụ Đại Phương (thôn Hiệp Hòa, xã Phước Thuận, huyện Ninh Phước),… được thành lập trên cơ sở trồng và chế biến nho, xây dựng thương hiệu nho, sản xuất rượu vang và kinh doanh thực phẩm chế biến, đồ uống từ nho.

          Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận còn có 39 cơ sở chế biến rượu nho có quy mô hộ gia đình (trong đó, huyện Ninh Phước: 27 cơ sở, TP. Phan Rang- Tháp chàm: 11 cơ sở và huyện Ninh hải: 01 cơ sở) công suất nhỏ, từ 1.000 lít/năm – 4.000 lít/năm sản xuất cầm chừng theo yêu cầu của khách hàng. Một số nhãn hiệu như: cơ sở Viết Nghi, Thiên Thảo, Trí Hiệp, Mỹ Hòa,… sử dụng công nghệ chế biến thủ công, truyền thống nên chất lượng rượu vang chưa cao; các sản phẩm từ nho chưa phong phú, do đó chưa có lợi thế cạnh tranh so với rượu vang của các tỉnh hoặc các nước khác.

Đến nay chỉ có 2 đơn vị đủ điều kiện được cấp phép: doanh nghiệp tư nhân Đại Phương- Giấy phép sản xuất rượu công nghiệp và cơ sở Viết Nghi- Giấy phép sản xuất rượu thủ công.

Sản phẩm rượu vang nho của các đơn vị nói trên (doanh nghiệp và cơ sở) đã đi vào các siêu thị, cửa hàng tại Ninh Thuận, thành phố Hồ Chí Minh; ngoài ra nho ăn tươi và các sản phẩm chế biến từ nho đã có mặt ở các thị trường Đà Lạt, các tỉnh miền Tây, TP.Hà Nội,…

          Về quy trình công nghệ sản xuất: rượu vang nho được sản xuất tại địa phương hiện nay (có thể bằng máy hoặc thủ công) cơ bản theo các công đoạn sau:

1.Chọn nguyên liệu, 2.Rửa, 3. Ép nghiền, 4.Ủ lên men, 5. Tàng trữ, 6. Tách cặn, 7. Lọc,  8. Đóng chai

          Tùy vào năng lực sản xuất, có thể cơ khí hóa một phần hoặc toàn bộ các công đoạn trên. Hiện nay, có một vài cơ sở chế biến đã từng bước áp dụng máy móc, thiết bị vào một số khâu trong quá trình chế biến rượu nho (DNTN SX TM&DV Đại Phương; cơ sở vang nho Thiên Thảo; CSSX rượu vang nho Viết Nghi,…). Trong tương lai, các dự án đầu tư sản xuất rượu vang nho đã đăng ký và được tỉnh cấp chứng nhận đầu tư với công nghệ máy móc tiên tiến, các công đoạn từ khâu chọn lựa nho, nghiền, ép nho, lắng lọc, hoàn chỉnh, đóng chai,…đều hoàn toàn tự động.

          Tóm lại, Ninh Thuận đa số các cơ sở chế biến rượu vang nho đều có quy mô nhỏ, sử dụng các biện pháp thủ công, truyền thống, người dân vẫn còn dùng nho ăn tươi để làm rượu là chính nên chất lượng rượu vang chưa cao; do đó chưa có lợi thế cạnh tranh so với rượu vang của các tỉnh hoặc các nước khác. Công tác xúc tiến đầu tư sản xuất rượu vang nho theo hướng công nghiệp gặp nhiều khó khăn do chưa hình thành được vùng chuyên canh cung cấp nguồn nguyên liệu.

Định hướng phát triển công nghiệp chế biến rượu vang nho tại Ninh Thuận:

          Theo Quy hoạch ngành nông nghiệp đến năm 2020, diện tích nho Ninh Thuận được phát triển cả về diện tích và sản lượng: giai đoạn 2011 – 2015 mở rộng 1.242 ha, 2016 – 2020 mở rộng 200 ha (Năm 2015: 2.000 ha/ 38.900 tấn; Năm 2020: 2.200 ha/ 54.100 tấn, và theo định hướng sẽ đẩy mạnh phát triển giống nho để sản xuất rượu (phấn đấu đến năm 2020 có 10% diện tích trồng nho rượu, tăng diện tích nho rượu lên khoảng 220 ha, sản lượng trên 5.000 tấn).

Do đó cần phải phát triển mạnh ngành công nghiệp chế biến rượu vang nho và các sản phẩm từ nho. Muốn thế, phải tiến hành hàng loạt các giải pháp động bộ về: đầu tư, nghiên cứu KHCN về giống và công nghệ thiết bị chế biến, đào tạo nhân lực, tài chính và tín dụng; xây dựng thương hiệu và giải pháp về thị trường.

Định hướng phát triển là: Tập trung phát huy tối đa năng lực của các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất rượu vang có thiết bị và công nghệ tiên tiến. Tiếp tục đầu tư mở rộng tăng năng lực sản xuất của một số nhà máy hiện có đa dạng hoá hình thức đầu tư phương thức huy động vốn của các thành phần kinh tế trong nước, đồng thời tiến hành kêu gọi đầu tư nhà máy chế biến rượu vang nho mới, thiết bị hiện đại có công suất thiết kế lớn. Thực hiện từng bước hiện đại hoá công nghệ, ứng dụng những thiết bị công nghệ hiện đại của thế giới để đảm bảo các tiêu chuẩn chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm, môi trường để sản phẩm rượu vang nho của tỉnh có khả năng cạnh tranh ngày càng cao trên thị trường trong và ngoài nước.

          Tỉnh Ninh Thuận rất mong muốn liên kết, hợp tác với các nhà đầu tư, công ty có thương hiệu và có sẵn thị trường tiêu thụ trên thế giới để nhập các giống nho mới, chuyển giao công nghệ và đào tạo kỹ thuật sản xuất chế biến rượu vang hiện đại nhằm tạo ra các sản phẩm rượu vang nho chất lượng cao, đạt chất lượng, hiệu quả, đem lại lợi nhuận và phát triển thương hiệu nho cho tỉnh. Theo quy hoạch phát triển ngành công nghiệp, phấn đấu đến năm 2015 thu hút đầu tư, phát triển nhà máy rượu vang nho với công suất khoảng 1,0 triệu lít/năm. Đến năm 2020 đầu tư thêm Nhà máy rượu vang nho mới hoặc nâng cao năng lực sản xuất lên 2-3 triệu lít/năm, từng bước nâng cao chất lượng, hiệu quả, mở rộng và phát triển thị trường tiêu thụ.

Một số kiến nghị để phát triển sản xuất rượu vang nho trong thời gian đến:

         

  1. Lập quy hoạch phát triển cây nho có cơ sở quản lý và mở rộng diện tích, quy hoạch vùng nguyên liệu, tạo nguồn nguyên liệu ổn định và lâu dài cho sản xuất công nghiệp. Đồng thời nghiên cứu chọn tạo giống mới (cả nho ăn tươi và nho rượu) chất lượng tốt cung cấp kịp thời cho sản xuất và tiêu dùng.
  2. Có cơ chế ưu đãi đầu tư, thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào công nghiệp chế biến rượu vang nho, áp dụng công nghệ thiết bị mới tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, nâng cao giá trị và tiêu thụ hết sản phẩm cho nông dân.

- Các cơ sở chế biến thủ công: phát huy lợi thế gần nguồn nguyên liệu, từ việc tận dụng nguồn nho ăn thứ phẩm để sản xuất, tiến tới chỉ sử dụng nho nguyên liệu chính phẩm hoặc nho rượu để tăng chất lượng sản phẩm; nghiên cứu từng bước đầu tư áp dụng máy móc, thiết bị để cơ khí hóa một số khâu trong quy trình sản xuất: Rửa, tách vỏ hạt, ép nghiền, đóng chai,…để nâng cao năng suất, chất lượng, hạ giá thành sản phẩm; đồng thời quan tâm đến cải tiến mẫu mã, quảng bá giới thiệu sản phẩm.

- Đối với các dự án sản xuất rượu vang nho đã có chủ trương đầu tư: đề nghị các ngành, địa phương cần hỗ trợ công tác xác định địa điểm vùng nguyên liệu, đền bù giải phóng mặt bằng, thủ tục cấp phép xây dựng,…để đẩy nhanh tiến độ theo Giấy chứng nhận đầu tư đã cấp.

  1. Về quản lý nhà nước: đề nghị nghiên cứu điều chỉnh, sửa đổi Thông tư số 29/2012/TT-BCT ngày 05/10/2012 của Bộ Công Thương đối với nội dung quy định về số lượng người lao động tham gia sản xuất trong các cơ sở sản xuất rượu nhỏ lẻ để cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm./.

 

Trò chuyện cùng chúng tôi